Marksızmde cevre sorunu

Marksizm'in doğa anlayışını ortaya koymaya çalıştığımızda çevre sorununa bakışını da öğrenme olanağı yakalamış oluruz. Marksizm'i tüm' Sömürücü sınıfların ve kapitalizmin ideoolojisinden ayıran en temel noktalardan biri doğa ve insan ilişkisine yaklaşımıdır. Tüm sömürücü sınıflar, doğa ve insan ilişkisinde, doğayı, insanın yaşamını devam ettirebilmesi için gerekli şeyleri karşılayan ve insana gerekli şeyleri sağlamakta yardımcı olması için "bahşedilen-sunulan" edilgen bir varlık olarak görür. Ve bunun sonucu olarak doğayı kendi çıkarları için talan ederler. Bu anlayışın ürünü olarak Başbakan Tayyip Erdoğan "Bu nehirler bizim emrimize denize dökülsün diye verilmedi" diyerek, doğanın insan emrine verilmiş bir "köle" olduğunu ifade etmekten geri durmamaktadır. Ayrıca "Her şey insan için, insandan daha değerli, daha kutsal ne amaç olabilir" diyerek de bu anlayışını perçinlemektedir. İşte egemen sınıflar bu anlayışla doğaya yaklaşmakta ve yok etmektedirler.

Kapitalistler sömürülerini devam ettirmek için nasıl insanın emek gücünü kendi çıkarlarına tabi kılıyorlarsa, bu anlayışın devamı olarak doğa üzerinde de egemen olmak isterler. Marksizm ise bu anlayışın tersine insan ve doğanın farklı iki olgu olmadığını, doğanın insanın varlığını da kapsayan bir bütün olduğunu ortaya koyar. İnsanı, doğanın ayrılmaz bir parçası olarak görür. İnsanla doğa arasındaki ilişkide, doğanın edilgen bir varlık olduğunu kabul etmez. İnsanla doğa arasında canlı ve karşılıklı bir ilişki olduğunu belirtir. İnsanı, doğanın dolaysız bir parçası olarak görür.

Artı-ürünün ortaya çıkması ve bu arti-ürünün gasp edilmesi ile insan, ürettiği ürünlere nasıl yabancılaştırılmaya başlandıysa aynı şekilde doğaya yabancılaştınlması süreci de başlatılmış oldu. Egemen sınıfların ideologları bu durumu kanıksatmak» için her türlü aracı kullandılar. İnsan, doğaya yabancılaştıkça, doğanın kendisinin ihtiyaçlarını karşılamak için ilahi güçler tarafından yaratıldığına inandıkça, doğanın edilgen bir varlık olduğu anlayışı kabul ettirilmiş oldu. Bunun sonucu doğanın talanı ye sömürüsü artırıldı. Bu sömürü kapitalizm ile en yüksek noktaya ulaştı.

Bu anlayışa karşılık Marks, "Doğa, insanın organik olmayan bedenidir"*3) belirlemesiyle insan ve doğa arasındaki bağın nasıl bir bütünlük içerdiğini çok net ifade ediyordu. İnsanı doğadaki diğer canlılardan ayıran bilinçli emek gücünü kullanma yetkisi insanın, doğanın bir parçası olması sonucunu geliştirmiştir. Doğa var olmasaydı böyle bir yeti de olmazdı. İnsanın bilinçli bir emek gücüne sahip olması, ona, doğaya bilinçli müdahalelerde bulunma olanağını da sağlamıştır.

Sınıfların ortaya çıkmasıyla insanın bü özelliği egemen sınıflar tarafından kendi çıkarları için kullanılmıştır. Doğaya bilinçli müdahale, egemen sınıflarca, sömürünün devamını sağlamak ve zenginliklerini artıracak bir temelde geliştirilmiştir. Bugün gelinen aşamada ortaya çıkan çevre sorununun kaynağıda budur. Doğada yaşayan diğer canlılar yaşamlarını sürdürmek için nasıl doğayı kullanıyor ve değiştiriliyorsa (bu bilinçli bîr eylem olmasa da), insan da bunları -bilinçli bir eylem sonucu- gerçekleştiriyor. Sömürücü sınıflar, ideolojileri gereği, doğaya müdahaleyi insanın ihtiyaçlarının çok Ötesinde ele alırlar. İktidar olmak, güçlenmek, zenginleşmek için, insan ve doğa üzerinde tahakküm kurmak zorundadırlar. Bu zorunlulukların ve ideolojilerinin bugün geldiği aşama, dünyayı geri dönülmez çevre felaketleriyle karşı karşıya bırakmıştır.

Çevre konusunda Marksizm'e getirilen bir eleştiri; Marks'ın doğayı, yalnızca, yararlılığı emeğin dönüştürücü gücü sayesinde gerçeklik kazandığında kullanım değerine sahip olan nesne olarak tanımladığıdır. Bu eleştiriyi getirenler Marks'ın emeğin kendisini "hem insanın hem doğanın katıldığı bir süreç"*4) olarak nitelediğini görmezden gelirler. Marks yine bu konuda "işçi, doğa olmaksızın, duygusal dış dünya olmaksızın hiçbir şey yaratamaz"*5) belirlemesini de görmek istemezler.

Bu eleştirileri getirenler, ayrıca, insan emeğini doğadan koparan bir anlayışla hareket ediyorlar, Marksizm'in üretici güçlerin gelişimini merkeze aldığını iddia ederken, kendilerinin ise "İnsanlık ile doğa arasındaki ilişkileri, bir kontrol mekanizmasına göre değil (insanlara, gelecek kuşaklara, hatta diğer türlere) saygı temelinde"**) hareket ettiklerini belirtip Marksizm'i* eleştiriyorlar.

Bu eleştiri sahipleri, üretici güçler ile üretim ilişkileri (üretim araçlarının hangi sınıfın denetiminde olduğu) arasındaki bağa gözlerini kapatıyorlar. Üretici güçlerin sosyalist gelişimi üretim araçlarının toplumsal kolektif mülkiyetine dayanır. Bu nedenle kâr hırsı ve bu hırsın yol açtığı aşırı ve dengesiz üretim ortadan kalkacaktır. Yani kapitalist sömürü ortadan kalkacağı için üretici güçler buna paralel gelişecektir. Üretici güçlerin gelişimi esasta teknik bir sorun değildir. Sömürücü sınıflar ortadan kaldırılmadan doğa ve insan arasında "saygılı" bir ilişkiden söz edilemez. Bu anlayış sahiplerine şunu ifade etmek gerekir. Çevre sorunu sınıfsal bir sorundur ve çözümü de kapitalizmin yıkılıp yerine sosyalizm ve devamında komünizmin inşa edilmesi ile mümkün olacaktır.

Komünizm ve doğa konusunda kısaca şunu ifade etmek yeterli olacaktır. Marksizm insanlık tarihini, kullanım değerlerini, yani insan gereksinimlerini (ister tüketim şeklinde olsun, ister üretim araçları olarak dolaylı olsun) karşılayan her türlü şey olarak tanımlayan zenginlik üretimi noktasında tahlil eder. "Kullanım değeri... bu zenginliğin aldığı toplumsal biçim ne olursa olsun bütün zenginliğin özünü oluşturur" bu yüzden, "kullanım değerinin niceliğinde bir artış, maddi zenginlikte bir artı; demektir." Zenginlik ya da kullanım değeri, yalnızca beslenme, giyinme, barınma gibi temel zorunlulukları değil, aynı şekilde kültürel, estetik gereksinimleri de kapsar. "Kullanım değeri çok genel anlamda, geçim araçları olarak nitelendiilebilir'I7).

Komünizmde üretimin niteliği, degişim değeri üretimi değil, kullanım değeri üretimi olacağı için doğayla olan ilişkiler de bu kapsamda gelişecektir. Marks ayrıca kullanım değerinin üretimine hem doğanın hem emek gücünün katkıda bulunduğunu belirtir. Belirttiğimiz gibi komünizmde üretim tamamen kullanım değeri üretimine yani insanların temel gereksinimi kapitalizmde olduğu gibi sanal ihtiyaçlar yaratılmasına dayanan bir tüketim kültürü olmayacaktır. Aşırı kâr hırsına dayalı dengesiz plansız bir üretim olmayacak, bunun yerine insanların her türlü ihtiyacını karşılayacak planlı bir ekonomik üretim olacaktır. Bu temeldeki bir sistem, doğayı değişim değeri yaratmak için kullanmayacağı için, temel ihtiyaçları temelinde kullanır. Böylece doğa ile insan arasındaki ilişki de bir bütünsellik içinde ele alınır.

KAPITALIZMIN DOGAYA YAKLASIMI

"Kapitalist üretim tarzı insanın doğa üzerindeki egemenime dayanır."(8)

Kapitalizm öncesi sınıflı toplumlarda çevre sorunları daha çok yerel ve bölgesel düzeyde yaşanıyordu. Doğa içinde oluşan bu hasar nispeten' küçük ve geçici olduğu için doğa henüz kendîsîni yenileyebiliyordu. Çevre sorunu kapitalizmle birlikte muazzam boyutlara ulaştı, sorunlar bölgesel düzeyden tüm dünyayı etkileyecek noktaya geldi.
Çevre sorunlarının temel nedeninin kapitalizm oldugunu 'belirtmiştik. Kapitalist üretim tarzı daha fazla kâr elde etme esasına dayanır, bu nedenle kapitalist üretim, doganm korunması ve insan ihtiyaçtan gözetilerek gerçekleştirilmez. Kapitalizm İçin bu durum, zaten eşyanın tabiatına aykırıdır.

Kapitalizmin doğaya temel yaklaşımı, doğayı kendisi için bir hammadde kaynağı olarak görmesidir, bunu gerçekleştirmek için doğayı daha fazla denetimine almaya çalışır. Bunu sağladığı oranda talanı ve sömürüsünü artırır. Kapitalizm daha fazla kâr elde edebilmek için çevre konusunda alınabilecek en basit korunma tedbirlerini dahi maliyetlerinin artmaması için almaz. Fabrika bacasına Filtre bile taktırma yan kapitalistin doğayı düşünmesi beklenemez.

Kapitalizm doğa ile ilişkisinde doğayı sadece kendisi için bir kaynak olarak görürken, buna "insani" bir maske takmaya çalışır. Ve doğanın insan için var olduğunu, insanın gereksinimlerini karşılaması için ilahi bir güç tarafından yaratıldığını söyler. Bu anlayışla sömürüsünü gizlemeye çalışır.

Kapitalizmin insana verdiği önem, bugün herkesçe bilinmektedir. İnsanın emek gücünü sömüren, kanını emen bir vampirdir kapitalizm. Emekçiler kapitalizm için artı-deger üretebildiği sürece anlamlıdır. Aynı anlayış doğa için geçerlidir. Kapitalizmin "doga, insan içindir" söyleminden anlaşılması gereken "doğa kapitalizm içindir" olmalıdır. Doğayı, sanayi ve teknolojinin hammadde kaynağı, üretiminin ihtiyaçları için sınırsızca sömürülebilecek bir alan olarak görür. Bu nedenle kâr dürtüsünü tüm toplumsal sistemin temeline yerleştirir.

nsan doğanın ayrılmaz bir parçasi olduğu için doğadaki her olumsuz gelişme insanı da doğrudan etkiler. Bu anlamıyla çevre sorunu, kelimenin tam anlamıyla bir insanlık sorunudur. İnsana değer vermeyen bir sistemin doğaya değer vermesi beklenemez. Her yıl 11 milyon çocuk hava kirliliği nedeniyle ölüyor. Dünya Sağlık örgütü verilerine göre çevre kaynaklı hastalıklar her 45 dakikada 300 dolayında çocuğun ölümüne neden oluyor. Dünyada, çoğu kadın ve çocuk, yılda 15 milyon insan açlıktan ölüyor; bu, 2 saniyede bir insanın açlıktan öldüğü anlamına geliyor. Yaşam alanlarının yok edilmesi nedeniyle dünyadaki canlı türlerinin l/5'i 20 yıl içerisinde yok olacak. I milyardan fazla insan temiz içme suyundan yoksun durumda küresel ısınma nedeniyle iklim değişiklikleri yaşamı tehdit ediyor. Bu yaşananlar kapitalizmin insan ve doğa için ne kadar tehlikeli olduğunu çarpıcı bir şekilde bir kez daha ortaya koymaktadır.

Kapitalizm, aşırı kâr hırsını karşılamak için yarı-sömürge ülkelerin emek gücünü nasıl sömürüyorsa aynı amaçla bu ülkelerin yeraltı ve yerüstü kaynaklarını da sömürmektedir. Emperyalistler yarı-sömürge ülkelerin yeraltı ve yer üstü kaynaklarını kendi kendilerine almak için yüzyıllardır aralarında büyük bir kapışma içerisindedir. Emperyalistlerin kendi aralarındaki bu dalaştan yine en fazla zararı yarı-sömürge ülkelerin halkları görmektedir. ABD'nin Irak işgali bunun son örneklerindendir. Petrolün denetimi için yapılan bu işgalde Irak her açıdan talan edilmiştir. Konumuz itibariyle, doğanın nasıl yok edildiği günlerce TVlerden canlı olarak tüm dünyaya izletilmistir.

Emperyalistler, yari-sömürgelere yatırım yapıyoruz adı altında geri teknolojiye sahip, çevreyi daha çok kirleten teknolojileri transfer ediyorlar. Bununla beraber ayrıca çevreyi daha çok kirleten sanayi dallarını da yarı-sömürge ülkelere kaydırdılar. Son yıllarda tersanelerde yaşanan işçi cinayetleri ile gündeme gelen gemi yapım ve söküm sektörü de bu kapsamdadır. Uzakdoğu'daki yarı-sömürge ülkelere ve Türkiye'ye kaydırılan bu sektör işçi cinayetleri yanında çevre kirliliğine de yol açmaktadır. İzmir Aliağa'da bulunan gemi söküm tersanesine sökülmek için Hollanda'dan yollanan zehirli Asbest maddesi içeren Otopan gemisi buna bir örnektir. Kapitalizm bu kadarı ile yetinmez. Çok tehlikeli kimyasal ve nükleer atıktan, açıktan ya da gizlice, yarı-sömürge ülkelere yollar. Tek başına ABD, 1940'ta yaklaşık I milyon ton tehlikeli atık üretiyorken, bu rakam 1990'larda 250 milyon tonun üzerine çıktı. Devamlı basına yansıyan ve "nerden geldiği" bilinmeyen tehlikeli atık varillerinin sahillere vurması artık olağan bir haber niteliğine dönüşmüş durumda. Yarı-sömürge ülkelerin her türlü zenginliğini sömürmekle yetinmeyen kapitalizm kendi ülkelerindeki tehlikeli atıkları da yarı-sömürge ülkelere yollayarak bu ülkelerin doğalarını yıkıma uğratır. Bu politikanın sonucu olarak yarı-sömürge ülkelerde 1.4 milyar insan temiz sudan yoksun bir şekilde yaşamaya çalışıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2002 yılı verilerine göre dünyada yaşayan her 5 kişi den I'inin geliri I dolardan az; dünya nüfusunun yarısı ise 2 dolardan az kazanıyor. Buna rağmen üç büyük zenginin serveti, 48 ülkenin ulusal gelirini aşıyor. Dünyanın en zengin % 20'lik dilimi arasında 1913 yılında 11 kat olan gelir uçurumu bugün 80 kata çıktı. İşte kapitalizmin yarı-sömürge ülkelere verdiği değerin sonuçlari.

Dünya yüzeyinde her yıl 6 milyon hektar alan çölleşiyor. 184'ü memeli olmak üzere 970'i aşkın tür, yeryüzünden yok olmanın eşiğinde. Doğal Hayatı Koruma Vakfı'nın (WWF) "Ekolojik Ayak izi Araştırması" sonuçlarına göre son 30 yılda doğal kaynaklann % 30'u bir daha yerine konulamayacak şekilde tüketildi. Yani kapitalizm dünyamızı her açıdan felakete sürüklüyor. Aşırı kâra ve doğa üzerindeki egemenliğinin artması, kaçınılmaz olarak dünyayı her geçen gün daha fazla yok ediyor.

Kapitalizm bir taraftan doğayı ve insanı hızla tüketirken diğer taraftan ürettiği malları satmak için toplumda bir kapitalist tüketim kültürü oluşturur. Tüketim çılgınlığını körükler. Zaten kapitalizm, tüketim savurganlığına ve tüketen bir topluma zorunludur. Bu kapsamda bir tüketim uygarlığı daha doğrusu tüketim çılgınlığı olan kapitalizmde buğdaydan, arpadan, mısıra, pamuğa; petrolden, demire, kömüre değin ülkelerinden bağrından sökülerek alınan kaynaklar, insanların gereksinimleri gözetilmeden pazarlanacak, insanlık aynı hızla tüketime özendirilecektir. Toplumsal bir tüketim çılgınlığı noktasında biçimlendirilecek bu tüketime gönüllü katılım sağlanacak ve sonuçta insanın kendisi bir tüketim aracına dönüştürülecektir.

Kapitalist ideoloji, doğayı da bir tüketim nesnesi olarak görür. Bu hedefine daha çabuk ulaşmak için her türlü araç ve yöntemi kullanır. Toplumda bulunan tüm farklılıkları kendisi için bir fırsat olarak görür.

Bu hedefine daha çabuk ulaşmak için her türlü araç ve yöntemi kullanır. Toplumda bulunan tüm farklılıkları kendisi için bir fırsat olarak görür. İnsanlann arzularını kışkırtır, yapay heyecanlar sunar, cazibe tuzakları kurar. Bu anlayış temelinde, doğanın talanını da "özgürlük, çağdaş yaşam" vb. olarak pazarlar. Bu çabasında mistisizmi ve ilahi güçleri de yardıma çağırmaktan geri dur maz. Bu ideoloji temelinde doğa, insanın bir parçası olduğu yaşam alanı olmaktan çıkar. Ki bu, doğaya yabancılaşmanın zirve noktasıdır.

Kapitalizm, insan ve doğa üzerindeki sömürüsünü-talanını gizlemek ve çarpıtmak için hep türlü yolu dener. Bunun en eski yöntemlerinden biri, yaşam araçlarının artışı ile nüfus arası arasındaki bağı kapitalizmin çıkarı için çarpıtarak kuran Malthus'un anlayışıdır. Nazi faşizmine de temel oluşturan bu anlayış, dünyanın yaşanmaz hale gelmesinin temel nedeni olarak "aşın nüfus artışinı görür. Bu anlayışı günümüzde savunanlar, küresel iklim değişiklikleri ve bunun yakıcı sonuçlarını, Çin, Hindistan gibi nüfusu kalabalık ülkelerin tüketimine bağlarlar. Bu anlayış sahipleri ikiyüzlülükle, bir ABD'linin bir Afrikalı'dan 270 kat su, onlarca kat gıda ve içecek tükettiğini veya dünyadaki, enerji kaynaklarının yaklaşık i/4'ünü kullandığını "unuturlar". Haliyle bu anlayış, çevre sorununun temelini nüfus olarak görür.

Bu anlayışa göre, yaşam araçlarının artışı ile nüfus arası, farklı oranda olur. Bu anlayış sahipleri, nüfusun geometrik oranla (2, 4, 8, 16 gibi) arttığını, besin kaynaklarının ise aritmetik oranda (I, 2, 3, 4 gibi) arttığını belirtiyorlar. Besin miktarı ile nüfus arasındaki dengenin nasıl kurulacağını sorun olarak belirlerler. Malthus'a göre; nüfus artışı uzun vadede besin maddelerindeki artışın üzerinde olacağından, nüfus ile geçim araçları arasındaki dengeyi sürdürmek için nüfus artışı üzerinde doğal kısıtlamaların olması zorunludur. Bu anlayışa göre geçim araçlarının verimlilik artışındaki sınırlılıkla nüfus artışının sınırsızlığı arasındaki fark aşılamaz. Malthus'un teorisi, kapitalist üretim ve bölüşüm yasaları temelinde doğayı, evrensel, tarih üstü olarak göstermeye güdümlenmiş bir ideolojik araçtır. "Doğanin ganimetlerinden herkes eşit pay alamaz...doğanın kaçınılmaz yasalarının bazı insanların zaruret içinde kıvranmalarını gerektirdiği görülmektedir. Bunlar hayatta; büyük piyangosundan boş çekmiş olan mutsuz insanlardır."!9) Malthus, evlenmiş yoksul bir aile reisinin "Tanrı yasaları olan doğanın yasalarına tekrar tekrar verdikleri öğüde uymadıkları içjn kendisini ve ailesini açlığa mahkûm ettiği, kendi emeğinin hakkıyla satın alabileceği dışında, toplumdan en küçük parça yiyecek talep hakkının bulunmadığını'' savunur.

Malthus'un teorisi, kapitalizmi kutsayacak biçimde nüfus ilkesinin daha eşitlikçi bir toplum yapısına engel olduğunu göstermeye adanmıştır. Tanrısal yasaların kendisi böyle bir projeyi olanaksız kılmaktadır. Malthus böylece sadece kapitalist üretim ve paylaşımın Tanrının yasalarına uygun, yegâne sistem olduğunda ısrar etmekle kalmamış, işçi sınıfının lehine olabilecek her türlü uygulamaya açıkça saldırmıştır. Engels/'bu düşünce çizgisinin ima ettiği sonuç, yoksullar fazlalık olduğundan ölmelerini olabildiğince kolaylaştırmaktan, onları hiçbir şeyin dertlerine çare olamayacağına ve bütün bir sınıf olarak çoğalmalarını asgaride tutmak dışında kurtuluşları bulunmadığına ikna etmek¬ten başka, onlar için hiçbir şey yapılmaması"(") anlamına geldiğini belirtip bu anlayışı mahkûm etmişti.

Bugün de kalabalık nüfusu» çevre sorununun bir numaralı sorumlusu olarak göster meye çalışanlar hiç de az değil: 2008'de yaşanan gıda-açlık krizi ile tekrar bu tartışma gün deme taşınmaya çalışılıyor. Emperyalistler ve kalemşörleri, büyük bir gayretkeşlikle, açlık krizine, nüfus artışı, küreselleşmeden kaynak lanan küresel iklim değişikliği, küçük üreticile rin "geri kalmışlığı", eğitimsizlik vb. nedenleri esas olarak gösterdiler. Bu anlayış sahipleri, doğanın artık eskisi gibi ürün sağlayamamasını, emperyalizmin, doymak bilmez kâr hırsı dışındaki birçok şeyle açıklamaya çalıştılar.

Bu anlayışı sahiplerine vereceğimiz kısa ya nıtla gerçekler daha anlaşılır olacaktır. Bu an layış sahiplerine göre nüfus artışı bugünkü gibi artmaya devam ederse 2300 yılında dünya nü fusu 134 trilyona ulaşacak. Ama bu tamamen saçma bir tahmin. Bu saçmalığı emperyalist bir kurum olan Birleşmiş Milletler bile paylaşmı yor. BM 2005'te yaptığı öngörü ile 2200 yılın da dünya nüfusunun ' 10 rnîlyara ulaşacağını tahmin ediyordu. Bir de nüfus arasıyla, ekonomik büyümeyi karşılaştıralım. Birçok ekonomist dönemsel resesyonlara rağmen, dünya ekono misinin bu yüzyılda, her yıl ortalama % 3 ora nında artacağıni tahmin ediyor. Her yıl % 3 oranında bir büyüme, her 23 yılda ekonomik faaliyetlerin ikiye katlanması demek. Bir başka ifadeyle 2100 yılında dünyada tüketim % 1.600 oranında artacak. Yapılan hesaplara göre 21. yy.da, insanoğlu, ağaçtan indiği tarihten bu yana harcadığı ekonomik kaynakların 16 kat fazlasını harcayacak Yani ekonomik büyüme bu yy.da nüfus arasından 32 kat daha büyük bir çevre meselesi olacak Bu rakamlar gerçek tehdidin insan sayısı değil, kapitalizmin dizgin siz gelişimi ve aç gözlülüğü olduğunu bir kez daha gösteriyor. Nüfus artışından 32 kat fazla bir üretimin doğayı nasıl bir hale getireceğini tahmin etmek zor olmasa gerek Yine dünyadaki genel duruma baktığımızda "1900 yılında dünya nüfusu 1.6 milyar; birincil (kaynağından çıkağı gibi tüketilen kaynaklar) enerji tüketimi 1000 MTEP (milyon ton petrol enerjisi) iken, 2000 yılında nüfusu yaklaşık 6.6 milyara birincil enerji tüketimi ise 8534 MTEPe ulaşmıştır. Buna göre 100 yıllık süreçte dünya nüfusa 4.8 kat artarken birincil enerji tüketiminin 8.5 kat artoğı görülmüştür"(l2).vBu örnekte yine asıl tehlikenin, kapitalizmin dizginsiz üretimi oldu ğunu ortaya koymaktadır.
min ediyordu. Bir de nüfus arasıyla, ekonomik büyümeyi karşılaştıralım. Birçok ekonomist dönemsel resesyonlara rağmen, dünya ekono misinin bu yüzyılda, her yıl ortalama % 3 ora nında artacağım tahmin ediyor. Her yıl % 3 oranında bir büyüme, her 23 yılda ekonomik faaliyetlerin ikiye kadanması demek. Bir başka ifadeyle 2100 yılında dünyada tüketim % 1.600 oranında artacak. Yapılan hesaplara göre 21. yy.da, insanoğlu, ağaçtan indiği tarihten bu ya na harcadığı ekonomik kaynakların 16 kat faz lasını harcayacak Yani ekonomik büyüme bu yy.da nüfus arasından 32 kat daha büyük bir çevre meselesi olacak Bu rakamlar gerçek tehdidin insan sayısı değil, kapitalizmin dizgin siz gelişimi ve aç gözlülüğü olduğunu bir kez daha gösteriyor. Nüfus artışından 32 kat fazla bir üretimin doğayı nasıl bir hale getireceğini tahmin etmek zor olmasa gerek Yine dünya daki genel duruma baktığımızda "1900 yılında dünya nüfusu 1.6 milyar; birincil (kaynağından çıkağı gibi tüketilen kaynaklar) enerji tüketimi 1000 MTEP (milyon ton petrol enerjisi) iken, 2000 yılında nüfusu yaklaşık 6.6 milyara birin cil enerji tüketimi ise 8534 MTEPe ulaşmıştır. Buna göre 100 yıllık süreçte dünya nüfusa 4.8 kat artarken birincil enerji tüketiminin 8.5 kat artoğı görülmüştür"(l2).vBu örnekte yine asıl tehlikenin, kapitalizmin dizginsiz üretimi olduğunu ortaya koymaktadır.
Kapitalizm, bireyciliği kutsayan, mülkiyeti özgürlükle özdeşleştiren bir ideolojidir. Böyle si bir ideolojinin, sahip olmayı, bireysel çıkar larının temeline koyarak doğanın da sahibi gibi davranması ve doğa tahribatını kendi dışında görmesi de niteliği gereğidir. Bu temelde çev re sorunlarının esas kaynağının kapitalist sistem olmadığını kabullendirmeye çalışması anlaşılırdır. Bu anlayış çevre sorunlarının kaynağını nüfus artışından eğitimsizliğe kadar geniş (ve tali) bir yelpazede arar.

Kapitalizm, emekçilerin kanını emerek yaşar. Doğaya farklı yaklaşmasını beklemek olsa olsa "insancıl kapitalistlerin", sınıfsal öcü inkâr edenlerin hayallerini süsler. Kapitalizm var oldukça, varlık ve yaşam koşullan olan sömürü de var olacaktır. Dolayısıyla doğanın talanı da, kapitalizm var oldukça sürecektir.

Kapitalizm bir taraftan doğayı sömürüp çevreyi kirletirken diğer taraftan soruna çözüm aradığı gibi bir yanılsama oluşturuyor. Sorunun nedenini; kaynağını açıklarken nasıl sınıfsal temelden kopariliyorsa, sorunun çözümü noktasında da aynı tavrını sürdürüyor. Sınıfsal temelden, sınıf mücadelesinden kopuk bir "çevrecilik" anlayışını geliştiriyor. Bu "çevrecilik" anlayışı kapitalist sistemin temellerinde yatan insanın doğaya hükmetmesi gerektiği anlayışını sorgulamaz. Tam aksine bu hükmetmenin neden olacağı tehlikeleri "azaltacak" teknikler geliştirerek kapitalist sömürünün önünü açmayı gözetir. Kapitalist sistemin kendisine dokunmaz.

Kapitalizmin mevcut kurumlarını, toplumsal ilişkilerini, değerlerini değiştirmek yerine, onlara çeki düzen vermeyi esas alır. Bu çevrecilik anlayışı aslında çevre mühendisliğinden başka bir şey değildir. Kapitalizmin açacağı hasarları azaltacak teknikler geliştirerek sömürün kolaylaştırılmasına hizmet eder. Bu anlayış sahiplerinin çevreci kılığına girmeleri daha tehlikelidir. Çünkü kamuoyunu daha fazla aldatma ve yanıltma olanağına sahipler. "Dünya Çevre Günü", "Dünya Günü", "Dünya Su Günü" gibi günleri gerçek anlam ve öneminden saptırırlar. Kopardıkları yaygaralarla kapitalizmin doğa üzerindeki egemenliğini gözlerden Saklarlar. Bu tür günlerde kapitalistler birkaç ağaç dikerek kendilerini aklamaya,-toplumda "çevre dostu" oldukları izlenimini vermeye çalışırlar. Aynca ülkemizde ilköğretim ve lise'öğrencilerini toplayıp deniz kenarlarını temizleten ya da 1-2 balık adama denizden, bir iki araba lastiği çıkarttırarak çevreye karşı görevlerini yapmış olurlar.

Uluslararası alanda popüler olan GREEN-PEACE (Yeşilbariş) çevre örgütü bu konuda en iyi olumsuz örnektir. Dünya genelinde çevre sorunlarına karşı mücadele ettiğini ifade eden bu örgütün eylemleri sorunun özünü kitlelerden gizler. Yapacağı eylemler, kitlelerden - kopuktur. Eylemleri; yüksek binalara, kulelere pankart asma, kendilerini santral ve fabrika kapılarına zincirleme, balina avlayan gemileri küçük botlarla taciz etme şeklindedir. Eylemleriyle sorunun kaynaği olan kapitalizmi bir bütün hedef almayıp tekil anlamda hükümet, şirket ve kişileri hedef alarak, kapitalizmin sorumluluğunu gizlerler. Kitlelerle birlikte hareket etme, kitleleri harekete geçirme gibi amaçları yoktur. Sınırlı sayıda üyeleri ile hareket ederler. Çünkü kitleleri harekete geçirmek sistem için tehlikeli olabilir. Kitlelerin kendi canlı pratiklerinden gerçekleri görebile ceğinden ve denetimlerinden çıkabileceğinden korkarlar. Böylece görüntüde çevre sorununa karşı mücadele ediyor görünürler. Kitlelerin bilincini bulandınp, sempatisini kazanırlar. Bu şekilde asıl görevleri olan sistemin devam etmesine katkı sağlamış olurlar.

Bu açıdan farklı bir örneği ülkemizden verebiliriz. Bergama Ovacık köyünde siyanürle altın madeni işletme konusunda bölge halkı önemli oranda sorununu sahiplenmiştir. Bu kitlesel sahiplenme ve eylemler hem maden şirketini hem devleti önemli oranda meşgul etmiş ve uğraştırmıştır.

Bölge halkı sorunu sahiplenmesine rağmen bu harekete önderlik edenler mücadeleyi tamamen sistem sınırları içine mahkûm etmiştir. Sorunun kaynağının sistem olduğu bilinci bölge halkına taşınmamıştır. Gelinen aşamada bölge halki birçok davayı kazanmasına rağmen Maden, Bakanlar Kurulu'nun özel kararıyla çalışmaya devam ediyor. Bergama örneğinden öğrenilmesi gereken çok şey var. Bunların en başında çevre sorununu yarıinn sorunu olmadığı gibi teorik bir sorun da olmadığı gelmektedir. Çevre sorununun halkın yakıcı bir sorunu olduğu; bundan dolayı başta Komünist Partisi olmak üzere genel olarak-devrimcilerin çevre sorununu programlarına almalarını ortaya koymuştur. Buna paralel günlük çalışmalarında önemli bir yer tutması gerçeğini ortaya çıkarmıştır. Ulusal sorun, nasıl ezilen ulusun milli burjuvazisine veya bu sorunla mücadele eden küçük burjuvaziye terk etmiyorsak veya kadın sorununu feministlere terk etmenin yanlışlığını biliyorsak, çevre sorunu da çevrecilere terk'edilemeyecek kadar önemlidir. Diğer sorunlarda olduğu gibi çevre sorununda halkın kendiliğinden gelişen eylemlerine devrimcilerin seyirci kalması gibi bir lüksü olmadığını da bilmeli ve görmeliyiz. Aksi takdirde bugüne kadar yaşanan örneklerde olduğu gibi halkın mücadelesi düzen sınırlarına mahkûm edilecektir.

devam edecek...